دکتر علی­اصغر محکی، مدیرکل مطالعات فرهنگی و اجتماعی شهرداری تهران:

«یکی از مهم­ترین پدیده‌هایی که در چند دهه گذشته موجب گسترش آسیب‌های اجتماعی شده است؛ رشد سریع پدیده شهرنشینی و حاشیه‌نشینی است که به نوعی موجب گسست بین حاشیه‌نشینان و شهرنشینان شده و به آسیب‌های اجتماعی دامن می‌زند.

طلاق، اعتیاد به مواد مخدر، افزایش بی‌رویه جمعیت شهرنشین، بیکاری، سرقت و اختلاس از مهم­ترین آسیب‌های اجتماعی بوده و آمار اعتیاد به مواد مخدر به‌ویژه در شهر تهران بسیار نگران‌کننده است.

همچنین، گزارش‌های متعدد حاکی از روند رو به رشد خیانت، کاهش سن روسپیگری، سرقت و اختلاس است و از هر سه ازدواج یک مورد منجر به طلاق می­شود. در حال حاضر بیش از يك ميليون و پانصد هزار نفر کودک زیر 15 سال در کشور با حقوق پایین مشغول کار هستند که در معرض انواع آسیب‌های اجتماعی قرار دارند.

رویکرد پیشگیرانه در مقابله با آسیب‌های اجتماعی کارآمدتر از رویکرد درمانی و مقابله‌ای است؛ چراكه در رویکرد پیشگیرانه آسیب‌ها پیش از آنکه به مرحله بحرانی برسند مهار و کنترل می‌شوند.

مقابله با آسیب‌های اجتماعی در رویکرد پیشگیرانه در سه سطح است:

  • در سطح اول، عواملی که موجب بروز آسیب شده‌اند کنترل می‌شوند.
  • در سطح دوم، مواجهه مناسب و سریع با آسیب اجتماعی به وجود آمده صورت می‌گیرد.
  • در سطح سوم، تلاش‌ها و اقدام­ها برای مدیریت و کنترل آسیب شیوع پیدا كرده مانند درمان فرد معتاد و بازتوانی او آغاز می‌شود.

اقدام­های پیشگیرانه در حال حاضر در جامعه ما در سطح سوم قرار دارند و ما با سطح دوم و اول فاصله زیادی داریم و این رسانه‌ها هستند که باید کمک کنند تا ما از سطح سوم به سطح دوم و اول برسیم.

آسیب‌شناسی‌هایی که طی چند دهه گذشته انجام شده، نشان می‌دهد كه رویکرد مواجهه با آسیب‌های اجتماعی بیشتر رویکرد امنیتی و انتظامی بوده و از سطح سه به سطح چهار رسیده است؛ یعنی برخورد سلبی با آسیب‌ها نه تنها موجب حل آنها نشده، بلکه موجب زیرزمینی شدن و رانده شدن آنها به زیر پوست شهر شده است.

دانشگاه‌ها در مواجهه منطقی و علمی با آسیب‌های اجتماعی کمتر موفق به تولید و رشد دانش بومی و الگوسازی شده‌اند و در حوزه آسیب‌های اجتماعی در حال حاضر 13 میلیون پرونده در حوزه قضایی وجود دارد و این نشان می‌دهد که در چند دهه گذشته حوزه سلامت روانی و اجتماعی جامعه کمتر تقویت شده است.

عملکرد روزنامه‌نگاری تحقیقی در اين شرايط نزدیک به رویکرد پیشگیرانه است. جامعه امروز ما در معرض بمباران انواع اخبار و اطلاعات از طریق شبکه‌های هوشمند موبایلی و اپلیکیشن‌هاست؛ بدون آنکه توان تحلیل و پردازش در بین مخاطبان وجود داشته باشد. روزنامه‌نگار تحقیقی می‌تواند با تحلیل و پردازش به موقع اطلاعات و اخبار مخاطبان را در درک درست و عمیق‌تر نسبت به مسایل و موضوع­های مرتبط یاری کند.

روزنامه‌نگار در مقام گزارشگر زمانی می‌تواند به رویکرد پیشگیرانه کمک کند که حداقل نسبت به چهار موضوع اشراف داشته باشد:

  • نیازها، ویژگی‌ها، اولویت‌ها، مطالبات و خواست مخاطب،
  • مسایل، مشکلات، ظرفیت‌ها، نیازها، و اولویت‌های جامعه هدف،
  • مؤلفه‌ها و ملاحظات رویکرد پیشگیرانه در مهار، کنترل و مدیریت آسیب‌های اجتماعی ، و
  • ظرفیت‌های گزارشگری روزنامه‌نگار در گزارشگری تحقیقی.

گزارشگری تحقیقی و گزارشگری پیشگیرانه، دو نوع گزارشگری انتقادی هستند که از لایه‌های رویی فراتر رفته و آسیب‌ها را  به­طور تحلیلی و عمیق واکاوی می‌کنند. در گزارشگری تحقیقی عمق، دامنه، ملاحظات و جزيیات و تاریخ رویداد به­طور دقیق بیان می‌شود.

این نوع گزارشگری، احتمال‌ها را پیش‌بینی و افکار عمومی را شکل می‌دهد و بین مخاطب و رسانه‌ ارتباط برقرار می‌کند؛ به طوری که با ارايه تحلیل،‌ مخاطب را قادر می‌سازد تا درک کامل از رویداد به دست آورد.»

......

پی­نوشت:

برای مطالعه بيشتر نگاه كنيد به:

http://www.rasaneh.org/NSite/FullStory/Print/?Id=6259