تجربه تاریخی برنامه­سازان صدای جمهوری اسلامی بر این ادعا مهر تأیید می­زند که «محتوا» نمی­تواند به تنهایی تضمین­کننده­ اثرگذاری پیام­ باشد. «فرم» یا شکل برنامه­ها و نحوه برقراری ارتباط با مخاطب نیز بر تقویت یا تضعیف محتوا تأثیر می­گذارد و برنامه­سازان را در ارایه پیام­های اثرگذار، کامیاب یا ناکام می­سازد.

آموزش سواد رسانه­ای در صداوسیما گرچه به­ظاهر با هدف «مواجهه نقادانه مخاطب با رسانه­ها و توانایی وی در گذر از سطح به عمق پیام­ها و تفسیر معنای آنها» انجام می­شود؛ اما هدف پنهان آن چیزی جز «مصون ساختن ذهن مخاطب_ و به­ویژه مخاطب جوان_ در برابر پیام­های رسانه­های معاند و به­طور عمده تلویزیون­های بیگانه فارسی­زبان نیست.» از این رو، برنامه­سازان رادیو جوان برای برنامه­سازی و ارایه پیام های اثرگذار در حوزه آموزش سواد رسانه­ای باید ابتدا به این سه پرسش اصلی پاسخ دهند که

  • مزیت­های رسانه رادیو و رادیو جوان در ایران امروز بر دیگر رسانه­ها و به­ویژه تلویزیون و شبکه سه سیمای جمهوری اسلامی به­عنوان «شبکه جوان» چیست؟
  • توجه به چه ویژگی­های مخاطب جوان برای این ایستگاه اختصاصی، مزیت­ساز است؟ و
  • نوع ارتباط رادیو جوان با مخاطب چگونه باید باشد؟

باور نگارنده این است که رادیو به­عنوان «رسانه همراه» امکان همراهی بیشتر با فرد مخاطب دارد که البته باید به الزامات آن نیز پایبند باشد. برنامه­سازان رادیو جوان می­توانند با احساس «همدلی»، خود را به جای آن مخاطب جوان بگذارند که بیننده به نسبت پرمصرف برنامه­های تلویزیون­های بیگانه فارسی­زبان است و اصلا یا شاید کمتر تمایلی به استفاده از برنامه­های سیمای جمهوری اسلامی ندارد.

آموزش شیوه­های نقد زیبایی­شناسانه برنامه­ها و به­ویژه سریال­های این تلویزیون­های بیگانه به مخاطب جوان و دعوت پنهان وی به ارزشیابی آنها بر مبنای ارزش­های فرادینی مانند: عدالت، انصاف و دیگر ارزش­ های فطری همه­کس­پسند می­تواند به تدریج چارچوب ذهنی خاص برای این مخاطب به وجود بیاورد و ذهن وی را در برابر پیام­های رسانه­های معاند مصون سازد.

......

پی­نوشت:

آنچه خوانديد، چكيده مقاله ارسال­شده به همایش ملی سواد رسانه­ای و مسئولیت اجتماعی است كه 10 تا 12 آبان­ماه 95 در تهران برگزار می­شود.